Een van de bijzonderste en wreedste verhalen uit de Belgische geschiedenis is dat van de Congo-Vrijstaat. Deze latere Belgische kolonie begon als persoonlijk bezit van koning Leopold II. In de tweede helft van de negentiende eeuw was Europa op jacht naar nieuwe grondstoffen. De industriële revolutie zorgde voor een enorme vraag naar onder meer rubber, ivoor en metalen. Samen met het sterke nationalisme in veel landen leidde dat tot een wedloop om koloniën in Afrika. Er werd al eeuwenlang handel gedreven met Afrika, maar vooral langs de kust. Het binnenland was voor Europeanen nog grotendeels onbekend. Dat veranderde in de negentiende eeuw. Op zoek naar avontuur, roem, rijkdom en grondstoffen trokken ontdekkingsreizigers het continent in om het in kaart te brengen en voor hun vaderland te claimen. Vaak was onduidelijk welk land welk gebied claimde, en de Europese landen zaten elkaar geregeld in de haren.

Koning Leopold II was bang dat België de strijd om koloniën zou mislopen. Hij lobbyde al lange tijd voor een eigen kolonie in Afrika en schakelde daarbij de ontdekkingsreiziger Henry Morton Stanley in. Op de Conferentie van Berlijn in 1884 en 1885 verdeelden de Europese mogendheden Afrika onderling, en daar werd erkend dat het enorme gebied rond de rivier de Congo aan Leopold toekwam. De Congo-Vrijstaat werd zijn persoonlijke bezit en was dus geen Belgisch grondgebied. Het Belgische parlement zag niets in een kolonie, maar vond het prima dat de koning het gebied als privébezit ging besturen.

De orde in de Congo-Vrijstaat werd gehandhaafd door de Force Publique, een leger van Europese officieren en Afrikaanse soldaten. Leopold had het gebied gekregen op voorwaarde dat alle landen er vrij handel mochten drijven. In de praktijk konden alleen bedrijven waarin Leopold een groot belang had er zakendoen. In het begin werd vooral veel geld verdiend met ivoor, waardoor de olifantenpopulatie sterk afnam. Toen er aan het einde van de negentiende eeuw door de uitvinding van de luchtband een grote vraag naar rubber ontstond, werd Congo pas echt winstgevend. In Congo groeide veel wilde rubber, en Leopold verdiende er een fortuin aan. Om de productie hoog te houden, kregen dorpen quota opgelegd. Om die te halen werd geen middel geschuwd. Moord, verkrachting, mishandeling en gijzeling waren aan de orde van de dag. Rubbertappers die te weinig inleverden, werden gegeseld met de chicotte, een zweep van nijlpaardenhuid. Vrouwen en kinderen werden gegijzeld totdat de mannen genoeg rubber hadden verzameld.

Soldaten moesten voor elke verschoten kogel een afgehakte hand inleveren, als bewijs dat ze de kogel niet hadden verspild. Zo werden er ook handen afgehakt van levende mensen, onder wie kinderen. De afgehakte handen werden het symbool van het gruwelijke regime.

Naast het geweld rond de rubberproductie stierven er ook veel Congolezen door dwangarbeid, onder meer bij de aanleg van een spoorlijn, door honger en door ziekten. Hoeveel mensen er tussen 1885 en 1908 zijn omgekomen, is niet precies bekend. De schattingen lopen sterk uiteen, maar het gaat om miljoenen mensen, en sommige historici spreken van tien miljoen.

De misstanden bleven niet onopgemerkt. De Britse journalist Edmund Dene Morel voerde jarenlang campagne tegen het regime, en de Britse consul Roger Casement schreef er in 1904 een vernietigend rapport over. Bekende schrijvers als Mark Twain en Arthur Conan Doyle schreven er felle pamfletten over, en Joseph Conrad verwerkte zijn ervaringen in de roman Heart of Darkness. Foto’s van zendelinge Alice Seeley Harris lieten de wereld de verminkte slachtoffers zien. Onder internationale druk nam België het gebied in 1908 over als kolonie, Belgisch-Congo. Leopold kreeg daarvoor nog een flinke vergoeding. Opvallend detail is dat Leopold II, ondanks alle ellende die hij veroorzaakte en alle rijkdom die hij er verdiende, zelf nooit een voet in Congo heeft gezet.

De Antwerpse Zoo

De Antwerpse Zoo is een van de mooiste stadsdierentuinen van Europa. De dierentuin werd al in 1843 opgericht, naast het latere Centraal Station, en is daarmee een van de oudste dierentuinen ter wereld. In het begin was de dierentuin vooral bedoeld voor de gegoede burgerij, die er wandelde en elkaar ontmoette. Voor gewone arbeiders was de entree te duur. De dierentuin had inkomsten uit de bezoekers, maar ook uit het fokken en verkopen van dieren, wat toen heel gewoon was. Langzaam werden de dierentuin en de collectie uitgebreid, en kreeg ook de gewone man toegang: op een aantal dagen per jaar was de entree goedkoper, zodat ook arbeiders en hun kinderen de dierentuin konden bezoeken. Veel dieren werden geschonken, onder meer uit Congo, dat toen een Belgische kolonie was.

In de twee wereldoorlogen had de dierentuin het zwaar. In het begin van de Eerste Wereldoorlog werden uit voorzorg gevaarlijke dieren, zoals gifslangen en grote roofdieren, gedood, omdat men bang was dat ze bij een beschieting zouden ontsnappen. Door voedseltekort stierven er daarna nog meer dieren. Na de oorlog werd de collectie met hulp van andere dierentuinen weer aangevuld. Ook in de Tweede Wereldoorlog liep de dierentuin zware schade op. Toch slaagde de directie erin om de dierentuin daarna weer op te bouwen.

De lange geschiedenis is nog goed te zien aan de gebouwen in de dierentuin. Er staan prachtige historische gebouwen, zoals de Egyptische tempel en de grote feestzaal, die de sfeer van vroeger uitstralen. Veel van deze oude verblijven zijn niet meer geschikt voor het houden van dieren zoals dat tegenwoordig gebeurt. Ze zijn daarom verbouwd of in gebruik genomen voor dieren voor wie ze beter geschikt zijn. De laatste jaren is er veel vernieuwd. Sommige dieren verhuisden naar andere dierentuinen, voor andere kwamen er grotere verblijven, zoals het nijlpaardenverblijf Hippotopia. Het mooie van de dierentuin blijft de zichtbaarheid van de dieren. Doordat het een stadsdierentuin met weinig ruimte is, zijn de dieren ook voor kleine kinderen goed te zien. Verder kun je meerdere keren per dag kijken als de verzorgers dieren voeren, en is er een planetarium. De Zoo is een prachtige stadsdierentuin in hartje Antwerpen.

Historium Brugge

Het Historium aan de Markt in Brugge is een van de leukste manieren om het middeleeuwse Brugge te leren kennen. Op zeer creatieve en originele wijze krijg je in een korte tijd enorm veel kennis over de bloeitijd van Brugge. Echter in plaats van traditionele opstellingen zoals we die kennen in musea heeft deze attractie gekozen voor een multimediaspektakel dat iedere geschiedenisles doet verbleken. Met koptelefoon volg je het spoor van Jacob. Deze Jacob is leerling bij de grote schilder Jan van Eyck en moet voor diens schilderij een model en een parkiet ophalen aan de haven. Uiteraard mislukt dit jammerlijk waarna je wordt meegenomen door de stad op jacht naar het model en parkiet. Je loopt tijdens het verhaal van ruimte naar ruimte, die allemaal prachtig in middeleeuwse stijl zijn aangekleed. Bij de start is er een korte uitleg over de geschiedenis van Brugge waarna men kennis maakt met de hoofdpersoon. Hierna kom je terecht in de haven van Brugge. Je leert over het heffen van tol en ziet het laden en lossen van de havenwerkers. De grachten worden mooi in beeld gebracht. Hierna neemt het Historium je mee naar het schildersatelier van Van Eyck. De kanunnik ligt in de hoek te slapen onder zijn bontmantel terwijl de grote meester de laatste hand legt aan het schilderij van de Madonna. De onhandige leerjongens maken er een potje van. Nog steeds op zoek naar het model en de parkiet betreedt Jacob een badhuis waar al snel duidelijk wordt dat de functie van dit huis meer betreft dan alleen maar het reinigen van het lichaam. In de poorterswoning verkrijgt Jacob een nieuwe paternoster en dan komt natuurlijk alles goed. Na een spectaculaire vlucht door de nacht van de parkiet waarbij je in vogelvlucht het oude Brugge ziet kom je weer buiten. Het verhaal wordt mooi verteld met geur, beeld en geluid en zo krijg je stiekem een hele hoop informatie over het Middeleeuwse Brugge. De decors zijn werkelijk prachtig en het verhaal wordt boeiend en duidelijk verteld. Na afloop kun je nog wat drinken in het café van het Historium, met uitzicht op de Markt.

Het In Flanders Fields Museum

Het In Flanders Fields Museum in Ieper is een van de indrukwekkendste oorlogsmusea ter wereld, over een van de gruwelijkste perioden uit de geschiedenis. Tijdens de Eerste Wereldoorlog lag Ieper aan het front, en rond de stad werden meerdere bloedige veldslagen uitgevochten. In de Tweede Slag om Ieper in 1915 zetten de Duitsers hier voor het eerst op grote schaal gifgas in. Aan het einde van de oorlog was er van Ieper vrijwel niets meer over. Rond de stad liggen zo’n 170 militaire begraafplaatsen. Vooral voor de Britten is Ieper het middelpunt van de herdenking van de oorlog. Elke avond wordt bij de Menenpoort de Last Post gespeeld. Na de oorlog werd de stad herbouwd, deels met Duits herstelgeld. In de herbouwde Lakenhal opende in 1998 het In Flanders Fields Museum, dat in 2012 helemaal werd vernieuwd. Het museum is vernoemd naar het beroemde gedicht van John McCrae. Het museum probeert je vooral te laten ervaren wat de mensen in de Eerste Wereldoorlog meemaakten. Met installaties, verhalen van ooggetuigen, audiovisueel materiaal en allerlei effecten krijg je een goed beeld van de ellende van deze oorlog. Het bezoek wordt persoonlijk gemaakt doordat je met een polsbandje de levensverhalen van mensen uit die tijd kunt volgen. Niet alleen de Belgische kant van het conflict wordt belicht, maar alle landen en nationaliteiten komen aan bod. Ook uniformen, kaarten, wapens en munitie zijn te zien. Vanaf de belforttoren van de Lakenhal heb je een mooi uitzicht over de omgeving. Daar zijn ruim een eeuw na de oorlog nog altijd sporen van de strijd te zien. In de landbouwgrond rond de stad komen bovendien nog steeds granaten en kogels boven. Het In Flanders Fields Museum is een echte aanrader voor iedereen die meer wil weten over de Eerste Wereldoorlog.

Waterloo

In het toenmalige Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, in het huidige België, vond een van de beroemdste veldslagen uit de geschiedenis plaats: de Slag bij Waterloo. Deze slag werd op 18 juni 1815 uitgevochten en betekende het definitieve einde van Napoleon Bonaparte. Zijn leger werd verslagen door een Brits-Nederlands-Duits leger onder de hertog van Wellington en het Pruisische leger van veldmaarschalk Blücher. In de nacht voor de slag had het zo hard geregend dat Napoleon de aanval uitstelde tot de grond wat was opgedroogd. Ook daarna bleef de drassige grond een probleem, omdat de kanonskogels niet terugstuiterden en daardoor minder schade aanrichtten. Gaandeweg ging er steeds meer mis aan Franse kant. Zo viel de cavalerie zonder steun van de infanterie aan, waarbij veel ruiters sneuvelden. Na zware gevechten, onder meer in het dorp Plancenoit, en de komst van de Pruisen werden de Fransen verslagen en vluchtte Napoleon naar Parijs. Daar moest hij afstand doen van de troon. De Britten verbanden hem naar het eiland Sint-Helena, waar hij in 1821 overleed. Bij de Slag bij Waterloo vielen naar schatting zo’n 50.000 doden en gewonden.

De slag wordt regelmatig nagespeeld door re-enactors in historische uniformen, met grote reconstructies rond de jubilea. Op het slagveld werd een grote kunstmatige heuvel aangelegd met daarop een bronzen leeuw. Vanaf de top kun je het terrein overzien waar de slag plaatsvond. Jammer genoeg werd voor de aanleg van deze heuvel zoveel grond afgegraven dat het oorspronkelijke landschap flink is veranderd.