Oezbekistan ligt in het hart van Centraal-Azië 
en is samen met Liechtenstein het enige land ter wereld dat alleen wordt omringd door andere landen zonder kust. Al in de oudheid lagen hier rijke handelssteden aan de Zijderoute, zoals Samarkand, dat Alexander de Grote in 329 voor Christus innam. In de achtste eeuw brachten Arabische legers de islam, en onder de Samaniden groeide Boechara uit tot een centrum van wetenschap en geloof. In 1220 verwoestten de Mongolen van Dzjengis Khan een groot deel van de steden. Anderhalve eeuw later maakte Timoer Lenk, ook wel Tamerlan genoemd, Samarkand tot de hoofdstad van een rijk dat zich uitstrekte van Anatolië tot India; zijn kleinzoon Oeloeg Beg liet er een sterrenwacht bouwen. Daarna was het gebied verdeeld over de kanaten van Boechara, Chiva en Kokand, die in de negentiende eeuw door Rusland werden veroverd. In de Sovjettijd werd Oezbekistan een van de grootste katoenproducenten ter wereld, met grote gevolgen voor het Aralmeer. In 1991 werd het land onafhankelijk. Na de dood van president Islam Karimov in 2016 voerde zijn opvolger Sjavkat Mirzijojev hervormingen door en opende hij het land voor toeristen. Met ongeveer 37 miljoen inwoners heeft Oezbekistan de grootste bevolking van Centraal-Azië.
Bij reizigers is Oezbekistan vooral bekend om de oude steden, waar moskeeën, madrasa’s en mausolea met blauwe koepels en tegelwerk goed bewaard zijn gebleven. Samarkand, Boechara en Chiva liggen op een rij en zijn met de trein goed te combineren in een rondreis van een tot twee weken.
De meeste inwoners zijn Oezbeken en soennitische moslims, maar er wonen ook Russen, Tadzjieken, Kazachen en Karakalpakken. In Samarkand en Boechara spreken veel mensen Tadzjieks, een variant van het Perzisch, en in de steden is Russisch nog altijd een veelgebruikte tweede taal. Bij elke maaltijd wordt thee geschonken, meestal groene. Het nationale gerecht is plov, rijst met lamsvlees, wortel en ui, gekookt in een grote ijzeren pan, en op de bazaars liggen stapels rond brood, gedroogd fruit en noten. De snelle trein Afrosiyob verbindt Tasjkent met Samarkand en Boechara. Vanuit Nederland vlieg je met een overstap, bijvoorbeeld in Istanbul, naar Tasjkent of Samarkand.
Bezienswaardigheden
Het bekendste plein van Centraal-Azië is de Registan in Samarkand, met drie madrasa’s uit de vijftiende en zeventiende eeuw, waarvan de Sher-Dor-madrasa opvalt door de leeuwen in het tegelwerk boven de poort. In dezelfde stad liggen het Gur-e Amir, het mausoleum van Timoer, de enorme Bibi-Chanym-moskee en de Shah-i-Zinda, een straat van mausolea met tegels in alle tinten blauw. Boechara heeft een compacte oude stad, waar je te voet van de Lyab-i-Hauz, een plein rond een vijver, langs overdekte bazaars naar de Kalon-minaret uit 1127 loopt, die Dzjengis Khan volgens de overlevering liet staan. Vlakbij liggen de vesting Ark, het Samaniden-mausoleum uit de tiende eeuw en de Chor Minor, een poortgebouw met vier torentjes. Chiva, in het westen, is de best bewaarde van de drie steden: binnen de lemen muren van de Itchan Kala staan paleizen, moskeeën en de onvoltooide Kalta Minor-minaret, die helemaal met groene en blauwe tegels is bekleed. De hoofdstad Tasjkent is grotendeels modern, maar de metrostations zijn rijk versierd en op de Chorsu-bazaar koop je specerijen, fruit en brood. In Sjachrisabz, de geboortestad van Timoer, staan de resten van zijn paleis Ak-Saray. Wie de woestijn in wil, kan overnachten in een joertenkamp bij het Aydarkulmeer. In Noekoes toont het Savitskymuseum een grote collectie Russische avant-gardekunst, en bij Mojnak liggen roestende vissersboten op de drooggevallen bodem van het Aralmeer.
UNESCO
Oezbekistan heeft acht inschrijvingen op de werelderfgoedlijst van de Unesco. De eerste was in 1990 de Itchan Kala, de ommuurde binnenstad van Chiva, gevolgd door het historische centrum van Boechara in 1993 en dat van Sjachrisabz in 2000. Sinds 2001 staat Samarkand op de lijst, als kruispunt van culturen, met de bouwwerken uit de tijd van Timoer en zijn opvolgers. Daarnaast deelt het land drie inschrijvingen met buurlanden: het westelijke Tiensjangebergte sinds 2016, en sinds 2023 de Zarafsjan-Karakoemcorridor van de Zijderoute en de koude winterwoestijnen van Turan. De jongste inschrijving, uit 2026, is de modernistische architectuur van Tasjkent: tien gebouwen uit de Sovjettijd, waaronder het Volksvriendschapspaleis, het metrostation Kosmonavtlar en de grote zonne-oven bij Parkent.
Klimaat
Weersverwachting Oezbekistan
Oezbekistan heeft een droog landklimaat met hete zomers en koude winters. Van juni tot en met augustus wordt het in Tasjkent overdag 33 tot 36 graden, en in de woestijnsteden Boechara en Chiva loopt het kwik geregeld op tot boven de 40 graden. Regen valt er dan vrijwel niet, en de lucht is droog en vaak stoffig.
De winters zijn koud. In Tasjkent ligt de maximumtemperatuur in januari rond 6 tot 8 graden en vriest het ’s nachts geregeld; in het noordwesten, in Karakalpakstan, kan het tot onder de 20 graden min vriezen. De meeste neerslag valt in de lente, van maart tot en met mei, en in de bergen in het oosten valt in de winter sneeuw. Tussen dag en nacht is het temperatuurverschil groot, vooral in de woestijn.
De beste reisperiode is van half april tot en met mei en van september tot half oktober. Het is dan warm maar niet heet, en in de lente bloeien de boomgaarden.
Bekijk ook: klimaatinfo Oezbekistan
Geografie
Oezbekistan heeft een oppervlakte van ongeveer 449.000 vierkante kilometer, bijna elf keer zo groot als Nederland. Het grootste deel van het land bestaat uit vlakte en woestijn, vooral de Kyzylkoem, de rode zandwoestijn tussen de rivieren de Amu Darja en de Syr Darja. In het oosten liggen uitlopers van de Tiensjan en het Pamir-Alajgebergte. Het hoogste punt, de Chazret Sultan, ligt op 4.643 meter hoogte aan de grens met Tadzjikistan.
Tussen de bergen ligt de vruchtbare Ferganavallei, het dichtstbevolkte deel van Centraal-Azië, dat Oezbekistan deelt met Kirgizië en Tadzjikistan. De Amu Darja en de Syr Darja voedden vroeger het Aralmeer, maar sinds de jaren zestig wordt zoveel water afgetapt voor de katoenteelt dat het meer grotendeels is drooggevallen; op de oude bodem is een nieuwe zoutwoestijn ontstaan, de Aralkoem. In het westen ligt de autonome republiek Karakalpakstan, die ruim een derde van het land beslaat. Oezbekistan is nog altijd een grote producent van katoen, en daarnaast van goud, uranium en aardgas.
Reisadvies
Voor het grootste deel van Oezbekistan geldt kleurcode geel: er zijn veiligheidsrisico’s. Voor de regio Termiz en een strook van vijf kilometer langs de grens met Afghanistan geldt oranje; reis daar alleen naartoe als het noodzakelijk is. De grens met Afghanistan is gesloten. Er bestaat een risico op terroristische aanslagen, vooral in het grensgebied. Zakkenrollerij en berovingen komen voor op markten en in het openbaar vervoer. Op het bezit van drugs, ook softdrugs, staan zware straffen, en het is verboden officiële gebouwen en beveiligers te fotograferen. Homoseksuele handelingen zijn strafbaar. Van november tot en met februari is de luchtkwaliteit in de steden vaak slecht. Controleer voor vertrek het actuele reisadvies op de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Reisdocumenten
Voor een reis naar Oezbekistan heb je een paspoort nodig dat bij vertrek uit het land nog minstens zes maanden geldig is. Nederlanders hebben geen visum nodig voor een verblijf van maximaal 30 dagen. Wie langer dan drie dagen in het land is, moet zich laten registreren; hotels doen dat automatisch, maar bij een verblijf bij particulieren moet je het zelf regelen, en zonder registratie kun je een hoge boete krijgen. Om auto te rijden heb je naast je Nederlandse rijbewijs een internationaal rijbewijs nodig.
Infotabel
| Hoofdstad | Tasjkent |
| Telefoon (landcode) | 998 |
| Internetdomein | .uz |
| Taal/talen (officieel) | Oezbeeks |
| Taal/talen (spreektaal) | Oezbeeks, Russisch, Tadzjieks en Karakalpaks |
| Religie(s) | Islam (soennitisch, ongeveer 90 procent), Russisch-orthodox |
| Tijdzone(s) | UTC+5 |
| Tijdsverschil zomer | In Oezbekistan is het 3 uur later dan in Nederland |
| Tijdsverschil winter | In Oezbekistan is het 4 uur later dan in Nederland |
| Zomertijdregeling | nee |
| Valuta | Oezbeekse sum (UZS) |
Links
Over Oezbekistan is op internet nog veel meer handige informatie te vinden. Wie in een zoekmachine zoekt, zal duizenden websites tegenkomen, waarbij de ene website beter is dan de andere. Onderstaande websites bieden goede informatie en tips over Oezbekistan: